شنیدن صدای جیرجیر، تقتق یا ساییدگی بعد از تعویض لنت ترمز، لزوماً به معنای خرابی قطعات یا کار اشتباه مکانیک نیست و در اکثر مواقع یک پدیده طبیعی و موقتی است. دلایل اصلی این صدا میتواند شامل عدم سایش اولیه لنت جدید با دیسک قدیمی، وجود گیرپاکی یا زنگار روی لبه دیسک، عدم رگلاژ صحیح کالیپر، یا استفاده از لنتهای ارزان و بیکیفیت باشد. معمولاً با طی کردن مسافتی بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر و ترمزگیریهای ملایم، این صداها از بین میروند، اما اگر صدا پس از این مدت ادامه یافت یا به صدای فلز بر فلز تبدیل شد، نشاندهنده مشکل جدیتر مانند گیر کردن کالیپر یا نصب اشتباه لنت است که نیاز به بررسی فوری دارد.
در این مقاله قصد داریم تمام زوایای این موضوع را بررسی کنیم تا بتوانید با خیال راحت تشخیص دهید که صدای شنیده شده در خودروی شما “خطرناک” است یا “طبیعی”. با لنت اصلی همراه باشید تا با دلایل مختلف صدای ترمز و راهکارهای رفع آن آشنا شوید.
بسیاری از رانندگان بلافاصله پس از تعویض لنت ترمز و خروج از تعمیرگاه، با شنیدن اولین صدای جیرجیر دچار نگرانی میشوند و فکر میکنند که قطعات تقلبی نصب شده یا مکانیک اشتباه کرده است. اما واقعیت این است که سیستم ترمز خودرو یک مجموعه مکانیکی پیچیده است که نیاز به زمان دارد تا با قطعات جدید هماهنگ شود.
وقتی لنت جدید روی دیسک قدیمی نصب میشود، در ابتدا تمام سطح لنت با دیسک تماس کامل ندارد و فقط لبههای آن با دیسک درگیر میشوند. این تماس ناقص باعث ایجاد صدای جیرجیر یا ساییدگی میشود. برای حل این مشکل، نیاز است که لنت و دیسک فرم یکدیگر را بگیرند. این فرآیند معمولاً بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر رانندگی طول میکشد. در این مدت، صدا به تدریج کم شده و کاملاً از بین میرود. نکته مهم این است که در این دوره از ترمزگیریهای ناگهانی و شدید خودداری کنید، زیرا باعث داغ شدن بیش از حد لنت و سخت شدن جرم آن (Glazing) میشود.
اگر تعویض لنت همراه با تعویض دیسک انجام نشده باشد، احتمالاً روی لبههای بیرونی و داخلی دیسک یک برآمدگی نازک فلزی وجود دارد. این برآمدگی ناشی از ساییده نشدن آن قسمت از دیسک توسط لنت قبلی است. وقتی لنت جدید نصب میشود، این لبه برآمده (که به آن “Lip” میگویند) با لبه لنت جدید برخورد میکند و صدای “تقتق” یا ساییدگی ایجاد میکند.
راه حل این مشکل ساده است. مکانیک باید قبل از نصب لنت جدید، با استفاده از یک سوهان مخصوص یا دستگاه تراش، لبههای برآمده دیسک را تمیز و صاف کند تا لنت جدید بتواند بدون مانع روی دیسک حرکت کند. اگر این کار انجام نشود، لنت جدید سریعاً در لبهها فرسوده شده و عملکرد ترمز کاهش مییابد.
همه لنتهای ترمز ساخته شده برابر نیستند. یکی از بزرگترین دلایل ماندگار صدای ترمز، استفاده از لنتهای بیکیفیت، متفرقه یا ارزان است. لنتهای ترمز از ترکیبات مختلفی شامل الیاف فلزی، سرامیک، کربن و مواد چسبنده ساخته میشوند.
لنتهای ارزان معمولاً از مواد سخت و ناهمگن استفاده میکنند که هنگام تماس با دیسک، صدای ناهنجاری تولید میکنند. همچنین، این لنتها گرد و غبار زیادی تولید میکنند که این گرد و غبار بین لنت و دیسک قرار گرفته و باعث ساییدگی و صدا میشود. لنتهای باکیفیت (مانند لنت ترمز ام اچ کو یا لنت جنیون) دارای مواد نرمتر و فرمولاسیون دقیقتری هستند که صدای بسیار کمتری تولید میکنند. همیشه توصیه میشود از لنتهای اصلی یا برندهای معتبر استفاده کنید تا از این مشکل جلوگیری کنید.
کالیپر قطعهای است که لنتها را روی دیسک نگه میدارد. برای اینکه ترمز به درستی کار کند، لنتها باید کمی آزادانه باشند تا وقتی پدال ترمز را رها میکنید، از روی دیسک جدا شوند. اگر کالیپر گیر کرده باشد یا پیستونهای آن به درستی به عقب برنگردند، لنت دائماً با دیسک در تماس است.
این تماس دائم باعث دو مشکل میشود: اول اینکه لنت و دیسک بیش از حد داغ میشوند و دوم اینکه باعث ایجاد صدای جیرجیر مداوم میشود. علت گیر کردن کالیپر معمولاً کثیف بودن و زنگ زدگی پیستونها یا خرابی بوشهای لغزشی است. هنگام تعویض لنت، مکانیک باید حتماً پیستونها را تمیز کرده و گریس مخصوص ترمز (با دمای بالا) روی سوزنهای کالیپر بزند تا لنتها آزادانه حرکت کنند.
بسیاری از لنتهای ترمز مدرن، دارای یک لایه پلاستیکی یا فلزی نازک روی پشت خود هستند که به آنهای “Shim” یا “ضد لرزش” میگویند. وظیفه این قطعه جلوگیری از انتقال لرزشهای فرکانس بالا از لنت به کالیپر است که همان صدا را ایجاد میکند.
اگر هنگام تعویض لنت، این پلاستیکها گم شوند، نصب نشوند یا در جای خود درست قفل نشوند، لنت مستقیماً با بدنه فلزی کالیپر تماس پیدا میکند و با کوچکترین لرزشی، صدای تقتق ایجاد میکند. همچنین، استفاده از پماد مخصوص ضد squeal (چسب مسی) در پشت لنت میتواند به عنوان یک عایق لرزش عمل کرده و صدای ناشی از عدم نصب شیمها را خنثی کند.
این مورد شاید ساده به نظر برسد، اما یکی از دلایل رایج صدای “وینوین” یا ساییدگی بعد از سرویس ترمز است. اگر مکانیک پیچهای چرخ را با باد پیچگوشتی برقی بیش از حد سفت کند (تورک زیاد)، ممکن است دیسک ترمز کمی کج شود یا تحت فشار نامتقارن قرار گیرد.
وقتی دیسک تحت فشار غیرعادی باشد، هنگام چرخش با لنت برخورد نامتقارن دارد و صدای ریز و مداومی ایجاد میکند. همیشه باید پیچهای چرخ با گشتاور استاندارد (معمولاً بین ۸۰ تا ۱۰۰ نیوتنمتر بسته به خودرو) سفت شوند. اگر بعد از تعویض لنت این صدا را میشنوید، پیچها را کمی شل کرده و دوباره با دست و آچار تورکدار سفت کنید.
یک قانون طلایی در تعمیرات ترمز وجود دارد: “یا هر دو را عوض کن، یا هر دو را تراش کن.” اگر لنت جدید روی دیسک قدیمی و فرسوده (شیار دار) نصب شود، لنت جدید نمیتواند تمام سطح دیسک را پوشش دهد.
سطح تماس کم باعث کاهش قدرت ترمز و افزایش دما میشود. همچنین، لنت جدید سریعاً فرم شیارهای دیسک قدیمی را میگیرد، اما این فرمگیری ناقص باعث ایجاد لرزش و صدا میشود. بهترین کار این است که هنگام تعویض لنت، دیسکها را هم تراش دهید تا کاملاً صاف و صیقلی شوند. اگر ضخامت دیسک کم شده و قابل تراش نیست، حتماً باید دیسک جدید خریداری شود.
گاهی اوقات صدا ناشی از خود لنت نیست، بلکه یک جسم خارجی است که گیر کرده است. هنگام رانندگی، ممکن است یک سنگ ریزه کوچک، تکه فلز یا پیچ از جاده بین لنت و دیسک افتاده باشد.
این جسم خارجی باعث ایجاد صدای بسیار بلند و ناخوشایندی میشود که شبیه به ساییدن فلز روی شیشه است. این صدا معمولاً یکطرفه است و با فشردن ترمز بلندتر میشود. راه حل این است که لنت را خارج کرده و محل را تمیز کنید. خوشبختانه این مشکل معمولاً آسیب جدی به قطعات نمیزند، مگر اینکه جسم بسیار سخت باشد.
| دستهبندی | نوع صدا | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| طبیعی | جیرجیر یا سوت ملایم در ۱۰۰–۳۰۰ کیلومتر اولیه، ناشی از Bedding-in، تماس ناقص لنت و دیسک، یا رطوبت/زنگ سطحی دیسک | رانندگی آرام و ترمزگیری سبک؛ صدا معمولاً خودبهخود برطرف میشود |
| طبیعی | سوت موقت لنت سرامیکی در Bedding-in | رانندگی ملایم ۲۰۰–۳۰۰ کیلومتر و استفاده از لنت با کیفیت |
| غیرطبیعی | سوت یا جیغ ممتد، تقتق سنگین، فلز روی فلز | بررسی فوری کالیپر، پیستونها و لنت توسط مکانیک حرفهای |
| غیرطبیعی | لرزش فرمان هنگام ترمزگیری | بازرسی نصب لنت و تراش یا تعویض دیسک |
| غیرطبیعی | ساییدگی یا خرخر مداوم، صدای ناشی از جسم خارجی بین لنت و دیسک | بازرسی کامل لنت و دیسک، رفع جسم خارجی یا تعویض لنت آسیبدیده |
سوت یکی از رایجترین صداها بعد از تعویض لنت است و معمولاً به دلیل:
لرزش لنت روی کالیپر: اگر لنت آزادانه حرکت نکند، سوت تولید میکند.
نبود یا نصب اشتباه شیم (Shim): شیم لرزش لنت را جذب میکند و جلوی سوت را میگیرد.
سطح تماس ناقص لنت و دیسک: شیار یا فرسودگی دیسک باعث تماس نامتقارن میشود.
جنس لنت: لنتهای سرامیکی سختتر و مستعد سوت هستند، لنتهای ارگانیک کمتر صدا میدهند.
راهکار: نصب شیم مناسب، استفاده از گریس ضدسوت و انتخاب لنت با کیفیت بالا (مثل MHKO یا Genuine Hyundai).
علت صدای جیغ ترمز در سرعت پایین معمولاً به تماس ناقص لنت با دیسک مربوط میشود، زیرا فشار ترمز در سرعتهای پایین کمتر است و سطح اصطکاک کاملاً برقرار نمیشود. علاوه بر این، ارتعاشهای ریز لنت و کالیپر میتواند باعث ایجاد سوت یا جیغ نازک شود. وجود گرد و غبار، رطوبت یا زنگ زدگی سطح دیسک نیز میتواند شدت این صدا را افزایش دهد. برای رفع این مشکل، تمیز کردن دیسک و لنت با اسپری مخصوص ترمز، استفاده از گریس ضد لرزش روی پشت لنت و رانندگی ملایم تا گرم شدن و تثبیت عملکرد لنت، مؤثر است.
لنت ترمز نو معمولاً سوت میکشد زیرا هنوز با فرم دیسک ترمز هماهنگ نشده و تماس کامل و یکنواخت بین لنت و دیسک برقرار نیست. این تماس ناقص باعث ایجاد لرزشهای ریز و تولید صدای سوت یا جیغ نازک میشود. برای رفع این مشکل، توصیه میشود ابتدا ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر رانندگی ملایم داشته باشید و از ترمزگیری شدید خودداری کنید تا لنت به تدریج فرم دیسک را بگیرد. علاوه بر این، نصب شیم (Shim) و استفاده از گریس مخصوص ضدسوت روی پشت لنت میتواند لرزش و صدای ناشی از آن را کاهش دهد. انتخاب لنت با کیفیت بالا و برند معتبر نیز نقش مهمی در کاهش صدای اولیه و افزایش عمر مفید لنت دارد.
صدای خرخر یا ساییدگی زبر بعد از تعویض لنت معمولاً یک علامت هشداردهنده است و نباید نادیده گرفته شود. این صدا اغلب ناشی از تماس مستقیم فلز لنت با دیسک ترمز است که میتواند به دلیل تمام شدن لنت، نصب نادرست لنت یا کالیپر، یا نبود فنر نگهدارنده و شیم رخ دهد. چنین وضعیتی میتواند باعث آسیب جدی به دیسک ترمز و کاهش کارایی ترمز شود. برای جلوگیری از خطرات احتمالی، توصیه میشود فوراً کالیپر، لنت و دیسک را بررسی کرده و هر قطعه آسیبدیده را تعویض کنید تا عملکرد سیستم ترمز به حالت ایمن بازگردد.
صدای تقتق بعد از تعویض لنت معمولاً در هنگام شروع حرکت، ترمزگیری یا رها کردن ترمز شنیده میشود و اغلب نشاندهنده مشکلات مکانیکی در سیستم ترمز است. شایعترین دلایل آن شامل لق بودن لنت در کالیپر، نصب نادرست فنر نگهدارنده یا مشکلاتی در کالیپر و پیستونها است. برای رفع این مشکل، لازم است نصب لنت و کالیپر به دقت بررسی شود، پیستونها روانکاری شوند تا آزادانه حرکت کنند و فنرهای نگهدارنده کنترل شوند. با رعایت این اقدامات، صدای تقتق کاهش یافته و عملکرد ترمز به حالت ایمن بازمیگردد.
صدای ترمز در صبح یا هوای سرد معمولاً ناشی از شرایط محیطی است و به سیستم ترمز آسیب نمیزند. این صدا بیشتر پس از پارک شبانه، شستوشوی خودرو یا در هوای مرطوب و سرد شنیده میشود و علت آن تجمع رطوبت روی سطح دیسک یا زنگ زدگی سطحی دیسک است. این حالت معمولاً با چند ترمز ملایم و کوتاه در هنگام شروع حرکت برطرف میشود و کاملاً طبیعی محسوب میشود. در صورت ادامه صدا پس از گرم شدن دیسک، بهتر است سطح دیسک و لنت توسط مکانیک بررسی شود تا اطمینان حاصل شود که مشکلی در نصب یا عملکرد لنت وجود ندارد.
| نوع لنت ترمز | ویژگی صدا | سایر ویژگیها |
|---|---|---|
| لنت ارگانیک | کمصدا و نرم | عمر کمتر، مناسب استفاده شهری و سبک |
| لنت نیمهفلزی | پرصدا، ایجاد سوت و جیغ بیشتر | قدرت ترمز بالا، دوام متوسط، مناسب خودروهای سنگین یا رانندگی تهاجمی |
| لنت سرامیکی | صدا متوسط، سوت موقت در Bedding-in | دوام بالا، گرد و غبار کمتر، عملکرد یکنواخت در دماهای بالا |
مدت زمان طبیعی: معمولاً بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر رانندگی ملایم طول میکشد تا لنت فرم دیسک را بگیرد و صدا به طور کامل کاهش یابد.
نوع رانندگی تاثیرگذار است: رانندگی شدید با ترمزگیریهای متعدد باعث افزایش دما و فشار روی لنت شده و ممکن است دوره Bedding-in طولانیتر شود.
کیفیت لنت و نصب صحیح: استفاده از لنتهای با کیفیت بالا، نصب شیمهای ضدسوت و روانکاری صحیح پیستونها باعث کوتاهتر شدن دوره صدا و بهبود عملکرد ترمز میشود.
| علت صدای لنت | راهکار رفع صدا | نکات ایمنی و تخصصی |
|---|---|---|
| لرزش لنت روی کالیپر / نبود شیم | نصب شیم ضد لرزش و گریس مخصوص لنت | کاهش جیرجیر و سوت، طول عمر بیشتر لنت |
| دیسک فرسوده یا شیار دار | تراش یا تعویض دیسک | ایجاد سطح تماس یکنواخت و کاهش صدای لنت |
| پیستونها یا کالیپر گیر کرده | روانکاری پیستونها و بوشهای کالیپر | آزاد شدن حرکت لنت و جلوگیری از ساییدگی مداوم |
| لنت بیکیفیت یا نامرغوب | استفاده از لنت با کیفیت و برند معتبر (جنیون، ام اچ کو) | کاهش صدای ناهنجار، دوام و ایمنی بهتر |
| دوره Bedding-in لنت نو | رانندگی ملایم ۲۰۰–۳۰۰ کیلومتر، پرهیز از ترمز شدید | فرمگیری لنت روی دیسک و از بین رفتن صدای موقت |
صدای ملایم اولیه معمولاً آسیب نمیزند. اما جیغ مداوم، خرخر یا فلز روی فلز میتواند:
دیسک را خراش دهد.
لنت را سریعتر فرسوده کند.
عملکرد ترمز را کاهش دهد.
اگر بعد از تعویض لنت ترمز با صداهایی مواجه شدید که بعد از دوره Bedding-in (۲۰۰–۳۰۰ کیلومتر رانندگی ملایم) ادامه دارند، لازم است فوراً به مکانیک مراجعه کنید. صدای تقتق سنگین یا فلز روی فلز معمولاً نشانه تماس مستقیم فلز لنت با دیسک است و میتواند باعث آسیب جدی به سطح دیسک شود. همچنین لرزش فرمان هنگام ترمزگیری نشاندهنده عدم تعادل در کالیپر یا پیستونهاست و میتواند بر کنترل خودرو تاثیر بگذارد.
در بسیاری از خودروها، رانندگان صبحها یا در هوای سرد متوجه جیرجیر یا سوت ملایم ترمز میشوند. این صدا معمولاً ناشی از رطوبت سطح دیسک یا زنگ زدگی جزئی سطح فلزی است که در اثر شب یا هوای مرطوب ایجاد شده است. این حالت در ۹۰٪ موارد طبیعی است و با ۱ تا ۲ ترمز سبک و کوتاه، صدا به سرعت از بین میرود. نکته فنی مهم این است که اگر این صدا در سرعت بالا یا زمانی که دیسکها داغ هستند ادامه داشته باشد، ممکن است نشانه مشکل جدیتر مانند نصب نادرست لنت یا گیر کردن کالیپر باشد و نیاز به بررسی فنی دارد.
صدای طبیعی: اگر صدا یک “جیرجیر” ملایم است که فقط در ترمزگیریهای اولیه بعد از تعویض شنیده میشود و با گذشت زمان و گرم شدن خودرو کمتر میشود، نگران نباشید. این طبیعی است.
صدای زنگدار: اگر صدای شبیه به “زنگ” یا “ویز” میدهد که در سرعتهای خاص یا در ترمزگیریهای ملایم شنیده میشود، معمولاً ناشی از لرزش لنت است و با گریسکاری یا رگلاژ حل میشود.
صدای خطرناک (فلز بر فلز): اگر صدای شدید و خراشیدن شنیدید که انگار دو تکه آهن را به هم میکشید، یا صدای “تقتق” سنگین که باعث میشود فرمان لرزد، این خطرناک است. این صدا میتواند نشانه تمام شدن لنت (ساییدن تکه فلزی آن به دیسک)، گیر کردن کالیپر یا شکستن فنر لنت باشد. در این حالت بلافاصله خودرو را متوقف کنید.
با شناختن تفاوت بین صدای طبیعی “جیرجیر” و صدای خطرناک “فلز بر فلز”، میتوانید ایمنی خودروی خود را تضمین کنید. همیشه به یاد داشته باشید که استفاده از قطعات باکیفیت، رعایت اصول فنی توسط مکانیک و تراش دیسکها در زمان تعویض لنت، بهترین راه برای پیشگیری از صداهای آزاردهنده در آینده است.
خرید لنت ترمز با کیفیت از سایت «لنت اصلی» تضمین ایمنی و طول عمر بالای سیستم ترمز خودروست. با انتخاب لنت اورجینال و رعایت نکات مراقبتی، میتوانید از رانندگی ایمن و بدون مشکل لذت ببرید و هزینههای اضافی تعمیرات را کاهش دهید.
لنت پارت هندل– با تمرکز بر کیفیت برتر و فناوری نوین
لنت ترمز ام اچ کو (MHCO)–یکی از محصولات باکیفیت در زمینه لنتهای ترمز
لنت ترمز هایکیو (Hi-Q) – ساخت کره، یکی از محبوبترین برندها در ایران
لنت ترمز جنیون پارت (Genuine Parts) – قطعات فابریک خودروهای داخلی و وارداتی
لنت آلتیمیت (Ultimate) – با تمرکز بر کیفیت برتر و فناوری نوین
برند اچ بی ان HBN – یکی از برندهای پیشرو در بازارهای داخلی و صادراتی
برند لنت ترمز اچ پلاس (H Plus) –یکی از برندهای پیشرو در تولید لنت ترمز باکیفیت
